برات

چک چیست ؟  تعریف انواع چک بانکی و قوانین مربوط به آن

تعریف دقیق چک

چک سند مالی با ارزش و ورقه ای مستطیلی شکل است که در شرایطی دارای ارزش مالی و این ارزش با توجه به مبلغی که در آن نوشته می شود می تواند تا مبالغ بسیار بالا و  مبالغ کم متغیر باشد.

چک زمانی استفاده می شود که شما در حال حاضر پول نقد و یا چیز دیگری که دارای ارزش مالی باشد را ندارید ولی می خواهید وسیله و یا ملکی را بخرید و معامله ای انجام دهید. شما با نوشتن قیمت مورد نظر بر روی چک و تاریخی که می توانید پول را تهیه کنید، چک را به عنوان پول به فروشنده بدهید و فروشنده برای وصول  در تاریخ مقرر که روی چک نوشته شده به بانک مراجعه کرده و آن را نقد می کند.

چک

اعتبار چک

  چک ورقه ای نیست که  همه جا وجود داشته باشد و هر کسی بتواند از آن استفاده کند. بانک به مشتریانی با شرایطی خاص تعدادی ورقه چک می دهد که به آن دسته چک می گویند. اما چیزی که به چک اعتبار می بخشد چیست؟! این طور هر کسی می تواند از دسته چک شما سوء استفاده کند .هنگام افتتاح حساب بانک از شما نمونه امضا می گیرد  که این امضا خاص و منحصر به فرد شما است وقتی شما پای چکی را امضا می کنید به آن اعتبار می بخشید و اجازه برداشت پول به فردی که چک را دریافت میکند، می دهید.  

تاریخچه چک

چک واژه ای پارسی است که بار ها به معنی سند تجاری در متون به کار برده شده است و از زبان پارسی به تمام جهان رفته است. نظام بانکداری از زمان های کهن به شکل و شیوه های دیگر وجود داشت حتی در بین النهرین و آثار به جا مانده از هخامنشیان به اسنادی بر می خوریم که حکم چک را داشته است و در کتیبه های دوره ساسانی بار ها اسم چک آورده شده است پس تاریخچه چک پیش از این چیزی است که ما فکر می کردیم. اما بانکداری به شیوه نوین و مدرن اولین بار در شهر های ثروتمند ایتالیا ایجاد شد. رفته رفته با گسترش  چک نیز به شکل امروزی ایجاد شد. و بالاخره چک در سال هزار و سیصد و یازده نخستین بار وارد معاملات و قانون تجارت شد.تعریف چک در  این قانون  عبارت است از«چک نوشته‌ ای است که به موجب آن صادرکننده وجوهی را که نزد محال علیه دارد کلاً یا بعضاً مسترد و یا به دیگری واگذار می‌نماید» . بنابراین می توان نتیجه گرفت که چک سند انتقال و وسیله مبادله پول است.

انواع چک

با افزایش معاملات و بالا رفتن نرخ تورم و در نتیجه جابجایی مبالغ کلان در بین افراد جامعه، بانک ها برای جلوگیری از هر گونه سودجویی و کلاه برداری  سعی کردند راه حل هایی را ارائه دهند یکی از این راه حل ها انواع چک ها است و با توجه به همین دلایل و ضرورت تسریع و تسهیل پرداخت ها در معاملات میان اشخاص و توسعه ی روز افزون استفاده از اسناد تجاری نظیر چک، لزوم آگاهی نسبت به انواع چک ها از اهمیت فراوانی برخوردار است. در ادامه قصد داریم به شرح کامل انواع چک بپردازیم تا در معاملات خود به مشکل برنخورید.

انواع چک عبارت است از:

1.چک های عادی

 این نوع از چک  ها در معاملات بیشتر کاربرد دارند زیرا افراد صاحب حساب، به راحتی می توانند آن را دریافت کنند و در وجه سایر افراد صادر کنند به همین دلیل هنگام دریافت چک از این افراد بهتر است از حساب آن ها اطمینان و شناخت کافی داشته باشید زیرا چک عادی هیچ گونه اعتبار محکمی ندارد و فقط باید به اعتبار خود صاحب حساب اطمینان کرد.  اهمیت توجه به این نکته یعنی اعتبار شخص صادرکننده ی چک بسیار زیاد است انقدر که در ماده یک قانون الحاق چک این چنین به صراحت بیان شده است: …دارنده ی آن، تضمینی جز اعتبار صادر کننده ی آن ندارد.

2 . چک تایید شده :

 همان طور که از اسمش پیدا است این نوع چک ها توسط بانک مورد تایید قرار گرفته است واین تفاوت بزرگ بین چک عادی و تایید شده می باشد. به این صورت که وجود وجه چک در حساب تایید می کند. مقدار مبلغی که روی چک نوشته شده باشد را جدا و مسدود می کند و فرد صاحب حساب نمی تواند آن را بردارد حق برداشت فقط با دارنده چک می باشد. و این مورد تا به آنجا مورد اعتبار است که در قانون ماده ای  برای آن در نظر گرفته شده است، به موجب بند دو ماده یک قانون پیش گفته، چک تایید شده، چکی است که اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی، آن را به عهده بانک ها به‌ حساب جاری خود صادر نموده و ‌پرداخت وجه آن توسط بانک محال علیه تأیید می‌گردد. قانون جدید صدور چک به غیر از تعریف نمودن چک تأیید شده، مقررات مربوط به آن را پیش بینی نکرده  است.

با توجه به اینکه در حال حاضر تنها بانک های دولتی و خصوصی به عنوان محال علیه شناخته می شوند و پس از صدور چک از سوی صادر

کننده، دارنده ی آن می بایست به منظور دریافت وجه چک به بانک محال علیه مراجعه نماید، لذا در چک تأیید شده، دقیقا برخلاف چک عادی، بانک محال علیه پرداخت وجه آن را تایید می نماید.

شباهت ها چک های عادی و تایید شده

چک های موضوع این نوشتار دارای شباهت هایی نیز می باشند، از جمله اینکه مطالبه ی وجه چک های مزبور صرفا در تاریخ مندرج در متن آنها یا پس از آن قابلیت وصول داشته و قبل از آن امکان مطالبه ی آن وجود ندارد. ضمن اینکه در هر دو چک، بانک محال علیه می بایست نسبت به کارسازی چک و پرداخت مبلغ آن به دارنده اقدام نماید. چک های مزبور در حکم اسناد لازم الاجرا می باشند.

3. چک تضمین شده یا بانکی :

 چکی است که به تقاضای مشتری توسط بانک صادر می شود و مشتری حضورا باید به بانک مراجعه کند و جلوی متصدی اطلاعات مربوطه را تکمیل نماید. این چک در وجه خود بانک صادر کننده و یا یکی از شعب همان بانک خواهد بود. مزیت این چک، تضمین پرداخت وجه توسط بانک است. به اینصورت که فرد دارنده چک اطمینان دارد که چک حتما پاس خواهد شد و به بیان بهتر در موعد مقرر می تواند از حساب برداشت کند این چک ها معمولا برای جلوگیری از حمل پول نقد صادر می شوند و در وجه عامل هستند.

وجه عامل

وقتی چکی در وجه عامل است فقط شخصی که اسم آن روی چک نوشته شده می تواند چک را از حساب برداشت کند و یا در غیر این صورت چک توسط شخص صادر کننده پشت نویسی شود، تا فرد دیگری نیز  بتواند این کار را انجام دهد.

چک بین بانکی

4. چک رمز دار یا بین بانکی :

 چکی است که به تقاضای مشتری توسط بانک برای یکی از بانک های دیگر در سطح کشور صادر می شود و در واقع باعث انتقالات مالی از حساب بانکی مشتری به بانک دیگر می شود . این چک ها همراه با رمز صادر می شوند وامکان برداشت از حساب سایر بانک ها را به شما می دهند این چک ها به همین دلیل بسیار پر کاربرد هستند.

5. چک مسافرتی : 

این چک توسط بانک صادر شده است و به عنوان تراول چک نیز شناخته می شود و فرق آن باچک این است که مبلغ روی آن نوشته شده است و ارزش ثابتی دارد. 

6. چک سفید امضا :

 این چک توسط صاحب حساب امضاء شده است و سایر موارد اعم از تاریخ ،نام دارنده چک و غیره روی آن نوشته نشده است. به اصطلاح به آن سفید امضا می گویند. چک دست هر فردی که باشد می تواند هر مبلغی که می خواهد روی آن بنویسد. چک سفید امضا کاربرد های متنوعی دارد و برای مواقع مختلفی صادر می شود:

6-1 چکی که برای ضمانت صادر می شود:

دارنده این نوع چک می تواند برای تکمیل و وصول اقدام نماید و در صورتی که برای تضمین داده شده باشد، صادرکننده باید اثبات نماید چک بابت تضمین بوده و شکایت ، خیانت در امانت کند . در صورتی که چک بابت ضمانت صادر شده است حتما باید در پشت چک قید نمایید چک بابت ضمانت صادر شده است و به اصطلاح پشت نویسی شود تا از هر گونه سوء استفاده جلوگیری شود.

6-2 چک سفید امضا برای جبران خسارت احتمالی:

 کاربرد دیگر این چک زمانی است که در معامله توافق یا شرط گذاشته شود. برای جبران خسارت احتمالی، برای عدم اجرای صحیح معامله یا عدم اجرای قرارداد، چک سفید امضا صادر می شود. برای جلوگیری از سو استفاده دارنده در متن قرارداد  شماره چک صادر شده و علت صدور آن را بیان  می نمایید. 

6-3  موارد دیگر:

در موارد دیگری هم ممکن است چک سفید امضا صادر شود که در صورتی که مجبور به صدور آن شدید حتما از دریافت کننده آن رسید دریافت نمایید و دقت داشته باشید که دلیل صدور چک را در متن آن بیان کنید زیرا که امکان سو استفاده از این چک ها بسیار بالا است.

7. چک مدت دار : 

همین طور که از اسم این چک ها پیدا است تاریخ چک مدتی بعد از صدور آن باشد که این اختلاف بسته به توافق بین صادرکننده و دریافت کننده چک است.

مزایا چک

چک توانسته در تسریع معاملات نقش مهمی را ایفا کند و مانع از انتقال حجم زیادی پول نقد شده است که همین به نوبه خود از سرقت  جلوگیری می کند.

چک برگشتی

برگشت زدن چک چیست و چه عواقبی برای طرفین دارد؟

در صورت عدم وجود و یا عدم کفایت موجودی حساب صادرکننده ی چک عادی، دارنده می تواند صدور گواهی عدم پرداخت چک را از بانک محال علیه درخواست نماید. در عرف بانکداری به صدور گواهی عدم پرداخت، اصطلاحا برگشت زدن چک اطلاق می گردد. پس از دریافت گواهی مذکور، دارنده ی چک جهت مطالبه ی وجه آن می تواند مبادرت به طرح دعوای حقوقی نماید. به موجب تغییرات و اصلاحات به عمل آمده در مورد صلاحیت های مراجع ذیصلاح، در حال حاضر رسیدگی و صدور حکم نسبت به چک های عادی تا میزان دویست میلیون ریال در صلاحیت شوراهای حل اختلاف و تقاضای صدور حکم بر الزام صادرکننده نسبت به چک های بالغ بر مبلغ دویست میلیون ریال، در صلاحیت دادگاه های عمومی حقوقی قرار دارد. دارنده ی چک عادی به منظور ثبت هر یک از دادخواست های مذکور، می بایست به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه نماید.

عدم کفایت موجودی و یا عدم وجود آن در بانک محال علیه، به دارنده ای که خود مبادرت به برگشت زدن چک نموده است، این اختیار را می دهد که نسبت به صادرکننده ی چک اقدام به طرح شکایت کیفری نماید. البته رعایت مرور زمان های شش ماهه ی برگشت زدن  و طرح شکایت کیفری، جهت اقامه ی دعوای مذکور لازم می باشد.

ضمن اینکه سفید امضاء بودن چک، درج شرط در متن چک جهت وصول آن، تضمینی بودن و یا بدون تاریخ بودن چک، جنبه ی کیفری چک را زایل نموده و امکان تعقیب کیفری صادرکننده را از بین می برد.

آموزش

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *